Gmina Jedlina Zdrój – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1945-1954 w woj. wrocławskim (dzisiejsze woj. dolnośląskie). Siedzibą władz gminy była wieś Jedlina Zdrój (obecna pisownia Jedlina-Zdrój).
Gmina Jedlina Zdrój powstała po II wojnie światowej na terenie tzw. Ziem Odzyskanych (tzw. II okręg administracyjny – Dolny Śląsk). 28 czerwca 1946 gmina – jako jednostka administracyjna powiatu wałbrzyskiego – weszła w skład nowo utworzonego woj. wrocławskiego.
Według stanu z 1 lipca 1952 gmina składała się z 7 gromad: Dziećmorowice, Glinica, Jedlina Zdrój, Kamieńsk, Niedźwiedzice, Olszyniec i Suliszów. Gmina została zniesiona 29 września 1954 wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin. Jednostki nie przywrócono 1 stycznia 1973 wraz z kolejną reformą reaktywującą gminy.
Położone pomiędzy pasmem Gór Wałbrzyskich i Gór Sowich. Z trzech stron otaczają miejscowość zalesione stoki wzgórz: Rzepiska, Mniszego Lasu, Kobieli Leśniaka i najwyższej Borowej (854 m n.p.m.). Dolina otwarta jest od południa i południowego wschodu, dzięki czemu osłonięta jest od ostrych wiatrów, ma łagodniejszy klimat i większe nasłonecznienie niż okoliczne miejscowości.
Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 17,45 km². Miasto stanowi 3,4% powierzchni powiatu.
Historia
Najstarsze wzmianki o mieście pochodzą z XIII wieku, a nazwa wywodzi się od rosnących tu wówczas wspaniałych lasów jodłowych. Była to wtedy osada drwali należąca do Bolka I – księcia świdnicko-jaworskiego. W XVI wieku odkryto pierwsze źródła wody mineralnej, a w XVIII w. uznano je za lecznicze i zaczęto korzystać na większą skalę.
W 1723 roku osada stała się uzdrowiskiem. Źródło, od imienia Charlotty, żony Hansa Christophera barona von Seher-Thoss – właściciela Jedlinki, nazwano Charlottenbrunn. Nazwę tę przyjęła cała Jedlina i nosiła ją do 1945 roku. Miejscowość zaczęła się rozrastać. Rozwijało się tkactwo i sukiennictwo. Powstał kurort znany na całym Śląsku. W 1768 roku Jedlina otrzymała prawa miejskie.
W 1900 roku Jedlina-Zdrój miała pocztę z telegrafem, która do dnia dzisiejszego mieści się w tym samym budynku przy ulicy Warszawskiej 6. Domy posiadały instalację wodociągową, niektóre z naturalnie gazowaną wodą mineralną. W latach 1902-1903 położono nawierzchnie kamienne, zamontowano oświetlenie gazowe, a w uzdrowisku elektryczne. Miejscowość przeżywała swój okres świetności. Znana była na Śląsku jako uzdrowisko z szeroka działalnością kulturalną i rozrywkową. Funkcjonowały liczne hotele, pensjonaty i domy gościnne. Z najbardziej znanych należy wymienić "Szwajcarkę" z XIX w., która oferowała kurację mleczną, kasztany jadalne i odpoczynek wśród przepięknych drzew.
Z 1910 roku pochodzi stojąca do dziś drewniana remiza strażacka z dzwonnicą (przy ulicy Warszawskiej 9). Do dziś można podziwiać piękną Willę Sans-Souci (Chojnowska 3) należącą dawniej do lekarza uzdrowiska. Trudno nie wspomnieć o okazałym, choć zniszczonym Zespole Pałacowym, którego wejścia strzegą kamienne lwy. W dzielnicy Kamieńsk na wzgórzu stoi kościółek wybudowany w stylu budownictwa alpejskiego. W Jedlinie-Zdroju zachowały się także budowle w stylu neoklasycyzmu berlińskiego z misternymi ażurowymi balkonami. Ciekawostką jest kościół parafialny w kształcie rotundy z przyległą dzwonnicą z 1934 r.
W 1946 roku wprowadzono urzędowo nazwę Jedlina Zdrój, zastępując poprzednią niemiecką nazwę Bad Charlottenbrunn.
Zabytki
Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są:
założenie uzdrowiskowo-parkowe, po 1820 r.
kościół ewangelicki, obecnie nieużytkowany, ul. Jana Pawła II, z l. 1855-60
dworzec kolejowy „Jedlina Dolna”, ul. Dworcowa, z 1902 r.
dworzec kolejowy „Jedlina Górna”, ul. Kłodzka 59 a, murowano-szachulcowy, z 1878 r.
dom, ul. Chojnowska 12, z pierwszej ćw. XX w.
willa, ul. Cmentarna 1, z XIX w./XX w.
dom, ul. Hoża 6 (d. Noworudzka 3), szachulcowy, z XVII w.
dom, ul. Jasna 4, z pierwszej poł. XIX w.
dom, ul. Jasna 8, z końca XVIII w.
pałac, ul. Noworudzka 15, z XVIII w.
willa, ul. Piastowska 7, z XIX w./XX w.
dom, ul. Piękna 7, z XIX w./XX w.
dom, ul. Wałbrzyska 1, z końca XIX w.
dom, ul. Warszawska 2, z końca XIX w.
dom, ul. Warszawska 6, z pocz. XX w.
dom zdrojowy, pl. Zdrojowy (d. Armii Czerwonej) 1, z trzeciej ćw. XIX w. w.
dom, pl. Zdrojowy (d.Armii Czerwonej) 8, z poł. XVIII w.
Jedlina-Zdrój – Jedlinka
zespół pałacowy, z drugiej połowy XVIII w.:
-pałac
-dwie oficyny
-park.
Uzdrowisko w Jedlinie-Zdrój
W uzdrowisku Jedlina - Zdrój leczy się m.in: schorzenia układu oddechowego (astma oskrzelowa, rozedma płuc, pylica płuc, zapalenie krtani i tchawicy, przewlekłe nieżyty nosa); schorzenia układu pokarmowego (przewlekłe zapalenie trzustki i dróg żółciowych, stany po operacjach pęcherzyka żółciowego, nieżyty żołądkowo - jelitowe); schorzenia układu moczowego (przewlekłe zapalenie pęcherza, stany po infekcjach dróg moczowych); schorzenia narządu ruchu (zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i stawów, reumatoidalne zapalenie stawów, stany po złamaniach kości, osteoporoza); choroby przemiany materii (otyłość, cukrzyca typ I i II, dna moczanowa). W Szpitalu Uzdrowiskowym "Teresa" prowadzona jest wczesna rehabilitacja kardiologiczna. Z sukcesami leczy się w Jedlinie - Zdroju choroby, będące bezpośrednim następstwem postępu cywilizacyjnego i związanego z nim stylu życia: nerwowość i stres.
Uzdrowisko oferuje kuracjuszom i turystom doskonałe warunki do czynnego wypoczynku: urozmaicone krajobrazowo trasy wycieczkowo-spacerowe, stok narciarski, całoroczny tor saneczkowy, parki linowe, sportowo-rekreacyjne zajęcia terenowe. Dla tych, którzy chcą poznać okoliczne miejscowości (w Polsce i w Czechach), organizowane są wycieczki piesze i wyjazdowe. Preferującym wypoczynek mniej dynamiczny oferuje Jedlina-Zdrój wspaniałe krajobrazy. Można je podziwiać z każdego punktu miasta.
Obiekty sportowe na terenie miasta:
Całoroczny tor saneczkowy
Całoroczne boisko do gry w pétanque
Wyciąg narciarski "Karolinka"
3 boiska sportowe[potrzebny przypis]
Kort tenisowy
Atrakcje
Park linowy "Czarodziejskie Liny"
Fontanna - deptak
Zalew
Komunikacja miejska:
Po Jedlinie kursują autobusy komunikacji miejskiej z Wałbrzycha, łączące miasto z Wałbrzychem, Jedlinką i Głuszycą. Przez miasto biegnie również czynna w ruchu pasażerskim linia kolejowa Kłodzko - Wałbrzych, obsługiwana autobusami szynowymi przez samorządowe Koleje Dolnośląskie.